'Bir Daha Asla! Geçmişle Yüzleşme ve Özür'

ABD, Almanya, Fransa, İngiltere, Avustralya, Şili, Sırbistan ve Bulgaristan'da toplumu bölen çatışmalar sonrası kalıcı barış için yapılanların; hükümetlerin devlet adına diledikleri özürlerin; toplumsal barış sürecinde atılan adımların bir araya getirildiği 'Bir Daha Asla! Geçmişle Yüzleşme ve Özür' sergisi Anadolu turnesinin üçüncü durağında Samsun'da açıldı.

Samsunlular kamuoyunda büyük ilgi çeken sergiyi 10-25 Ekim 2014 tarihleri arasında Samsun Atatürk Kültür Merkezi Devlet Güzel Sanatlar Galerisi’nde ziyaret edebilecekler. Yakın dünya tarihindeki toplumsal uzlaşma ve barış çabalarını yansıtan bu sergi, Samsun’da da Türkiye siyasi tarihindeki sorunlu konuların özgürce tartışılmasına katkıda bulunacak.

Açık Toplum Vakfı ve Anadolu Kültür tarafından 2013’ün son günlerinde İstanbul’da açılan ve ardından İzmir ve Diyarbakır’da kamuoyu ile buluşan “Bir Daha Asla!: Geçmişle Yüzleşme ve Özür” sergisi, 10 Ekim 2014 tarihinde Samsunlu izleyici ile buluştu. Samsun Atatürk Kültür Merkezi Devlet Güzel Sanatlar Galerisi’nde yer alan sergi 25 Ekim’e kadar ziyaret edilebilecek.

 Sergide dünyada çeşitli toplumların geçmişlerinde yaşanan çatışmalar, toplu cinayetler ve soykırımlar ile nasıl yüzleştikleri, fotoğraf, belge, belgesel, video ve tanıklıklar ile anlatılıyor, devlet başkanlarının devlet ve toplum adına mağdurlardan nasıl özür dilediklerinin örnekleri sunuluyor. Toplumların geçmişleriyle yüzleşmeleri ve toplumsal barışın tesisi için yapı taşları ortaya konuyor.

 

Açık Toplum Vakfı Yönetim Kurulu Başkanı İshak Alaton,“Bir Daha Asla! Geçmişle Yüzleşme ve Özür” sergisi hakkında şunları söylüyor:

 “Dünya tarihinde toplumları bölen, parçalayan pek çok acı, haksızlık, zulüm yaşamıştır. Bu sergi bu olaylarla devletlerin ve insanların nasıl yüzleştiğini, toplumların birlik ve beraberliklerini, toplumsal huzuru nasıl yeniden kurduklarını anlatıyor. Bu örnekleri incelediğimizde toplumsal barışın ve uzlaşmanın, geçmişindeki karanlık sayfalarla cesurca hesaplaşabilmiş, gerçeklerin üstündeki kalın örtüleri sıyırıp fırlatmış toplumların ayrıcalığı olduğunu görüyoruz. Kendimizi toplumun, fikir önderlerinin, karar vericilerin yerine koyma imkanımız yok. Ama hepimizi yeniden düşünmeye davet etmek istiyoruz.”

 

 

Sergi nasıl hazırlandı?

 Toplumsal barışın tesisi için kamu yönetimi ve sivil toplumun çabaları konusunda dünyada en yetkin isimlerden biri olarak bilinen Columbia Üniversitesi’nden Prof. Dr. Elazar Barkan’ın akademik danışmanlığını yaptığı bu serginin hazırlıkları 15 ay sürdü. Kapsamlı bir resmî özürler listesi içinden toplumsal barışın farklı süreçlerine işaret eden 8 tarihsel vaka mercek altına alındı.

 Toplumların kendi geçmişleriyle yüzleşmelerinin evrensel ve güncel bir konu olduğuna işaret eden ve serginin temelini oluşturan bu 8 örnek şöyle:

 

•Batı Almanya Başbakanı Willy Brandt'ın Varşova Gettosu Anıtı önünde diz çökerek soykırım için Yahudilerden özrü.

•Şili Devlet Başkanı Patricio Aylwin’in Pinochet dönemi hak ihlalleri (1973-1991) için Şili halkından özrü.

•Cezayir’in, sömürgecilik dönemi (1830-1962) Cezayir Savaşı’ndaki suçları için Fransa’dan beklediği özür.

•ABD başkanlarının İkinci Dünya Savaşı’nda toplama kamplarında tutuldukları için Japon Amerikalılardan özürleri.

•İngiltere Başbakanı David Cameron’ın 30 Ocak 1972’deki “Kanlı Pazar” olayı için Kuzey İrlanda’dan özrü.

•Sırbistan Parlamentosu’nun Temmuz 1995’teki Srebrenitsa Katliamı için Bosnalılardan özrü.

•Bulgaristan Parlamentosu’nun “Yeniden Doğuş Süreci” politikaları (1984-1990) için Türklerden özrü.

•Avustralya Başbakanı Kevin Rudd’un “Çalınmış Kuşaklar” (1869-1969) için Aborjinler ve Torres Boğazı Adaları halkından özrü.

 

Bu seçilen örnekler özelinde, her bir siyasi özrün ve özür beklentisinin kaynağı olan olay, onunla yüzleşilmesi için verilen mücadele ve sonucunda ifade edilen resmî özürler serginin merkezini oluşturuyor. Sergide ayrıca farklı ülkelerde ve farklı deneyimlerde bu süreçte oluşturulan hakikat komisyonları, uluslararası ceza mahkemeleri, anıtlar ve bellek kurumları gibi tamamlayıcı uygulamalarda anlatılıyor.

 

Anadolu Kültür’den Asena Günal ile Açık Toplum Vakfı’ndan Özlem Yalçınkaya’nın proje koordinasyonunu, Önder Özengi’nin de küratörlüğünü üstlendiği sergide,  yaşanan çatışmalarda, azınlıklara/muhaliflere karşı işlenen ihlallerde, etnik çatışmalarda ya da savaşlar sırasında işlenen insanlık suçları, savaş suçları ve soykırımlar için dilenen resmî özürlerin, barış, demokrasi ve insan haklarına saygılı bir siyasal kültür oluşmasına hizmet ettiği kadar, yaşananların bir daha asla yaşanmaması için alınacak önlemlerin de yolunu açtığına dikkat çekiliyor.